Hoe kan het dat iemand van 28 jaar veel verder is in diens persoonlijkheidsontwikkeling dan iemand van 54 jaar oud? Hoe is het mogelijk dat sommigen zich ondanks een slechte jeugd tot veerkrachtige mensen ontwikkelen? En hoe komt het dat sommige mensen door levensingrijpende gebeurtenissen in positieve zin diepgaand veranderen? Dit zijn vragen waarop psychiater dr. Kazimierz Dąbrowski binnen bestaande theorieën over persoonlijkheidsontwikkeling geen bevredigend antwoord vond. Daarop ontwikkelde hij de theorie van positieve desintegratie.
In de eerste helft van de twintigste eeuw kreeg Dąbrowski heel wat ontberingen te verduren. In 1902 geboren in Polen, maakte hij twee wereldoorlogen mee. Terwijl hij deze tumultueuze periode en andere tegenslagen in zijn vroege leven doormaakte, deed Dąbrowski twee fundamentele observaties. Ten eerste merkte hij op dat mensen kunnen handelen op basis van lagere of hogere drijfveren. Denk aan hoe tijdens de Tweede Wereldoorlog sommige mensen Joden verraadden terwijl anderen hen hielpen, soms met gevaar voor eigen leven. Ten tweede zag hij dat sommige mensen blijven lijden onder traumatische gebeurtenissen en er nooit meer bovenop komen, terwijl anderen een vermogen tot veerkracht en zelfs posttraumatische groei vertonen. In die laatste gevallen leidden traumatische gebeurtenissen zelfs tot een transformatie: mensen gingen functioneren op een nieuw niveau waarin zij consequent handelden vanuit, in Dąbrowski’s woorden, ‘hogere drijfveren’.
Deze observaties liggen ten grondslag aan zijn theorie. Andere fundamenten waren zijn uitgebreide klinische studies in de neurologie onder patiënten met neurosen en andere psychologische stoornissen. Dąbrowski wilde ‘de kenmerken van intense, kwellende ervaringen depathologiseren en laten zien dat wat vroeger psychoneurose werd genoemd en als geestesziekte werd gezien, in feite een proces van persoonlijke groei is’.[1] Nog een fundament van de theorie zijn de biografische analyses van zogenaamde exemplars. Door de levens van bepaalde kunstenaars en publieke figuren te bestuderen, ontdekte Dąbrowski dat begaafdheid, zoals vaak wordt herkend in genieën en heiligen, zich juist manifesteert via deze psychoneurose. Sterker nog, de neurose leidt bij hen zelfs tot het begrijpen en het bereiken van de hoogste niveaus van de werkelijkheid.[2]
Onze teksten over positieve desintegratie zijn gebaseerd op de zogenaamde bronteksten van Dąbrowski: zijn gepubliceerde boeken waarvan de meesten niet meer verkrijgbaar zijn. Dankzij Dąbrowski’s leerling Bill Tillier, die zijn oeuvre beheert en ter beschikking heeft gesteld voor geïnteresseerden, kunnen wij rechtstreeks citeren uit Dąbrowski’s werk.
Maar een persoonlijkheidstheorie komt pas tot bloei via doorleefde ervaring, in de levensverhalen van echte mensen. Theorie geeft richting voor onderzoek en onderzoek verschaft een theorie bevestigend of ontkrachtend bewijs. Sinds Dąbrowski’s dood in 1980 zijn er door voortschrijdend inzicht andere visies ontstaan op zijn werk, waardoor de theorie nog meer verdieping en relevantie krijgt. Met name dankzij het onderzoek van Michael M. Piechowski, die heeft meegeschreven aan Dąbrowski’s boeken. Piechowski heeft bijvoorbeeld een andere kijk op de definities van primaire en secundaire integratie en die hebben we meegenomen op deze website. In de teksten vind je dus zowel de oorspronkelijke theorie van Dąbrowski, als de herinterpretaties van Piechowski. Wat betreft interpretaties van Dabrowski’s werk volgen wij doorgaans die van Piechowski en het Dabrowski Center.
Tot slot willen we Lotte van Lith bedanken, oprichter van dit platform. Zij heeft positieve desintegratie voor het eerst op de kaart gezet in Nederland en België, en wij bouwen voort op het stevige fundament dat zij heeft neergezet.
Noten:
[1] Piechowski, M.M. (2014). The Roots of Dąbrowski’s Theory. In Advanced Development, A Journal on Adult Giftedness, volume 14
[2] Dąbrowski, K. (with Piechowski, M.M.) (1977). Theory of Levels of Emotional Development, Volume 1 Multilevelness and Positive Disintegration. Dabor Science Publications, New York.