Hier ervaar je de eerste tekenen van desintegratie, maar je bent nog niet in staat om via persoonlijke waarden je eigen weg te volgen. In plaats daarvan ervaar je vooral conflicten en negatieve emoties. Je merkt dat een egocentrisch leven niet langer bevredigend is en je vindt het steeds moeilijker om je aan te passen aan een omgeving waarin dat van je gevraagd wordt. Voor velen is dit een verwarrende en stressvolle tijd. Maar deze vorm van desintegratie kan ook heel positief zijn en een intense creativiteit aanwakkeren. Laag 2 is bij uitstek een fase waarin de worstelingen van het leven geuit worden via kunst op een manier die universeel herkenbaar is voor vele anderen, die in deze kunstvormen herkenning en troost kunnen vinden. De grootste werken uit de literatuur, muziek en beeldende kunst die de tand des tijds hebben doorstaan, zijn voor een aanzienlijk deel het product van makers in eenlagige desintegratie. Denk bijvoorbeeld aan Beethoven’s Mondscheinsonate, geschreven voor een geliefde die hem niet zag staan, of You Oughta Know van Alanis Morissette waarin zij haar woede uit over een mislukte relatie.
Desintegratie op laag 2 ontstaat uit een samenspel tussen intellectuele, verbeeldende en emotionele overprikkelbaarheden. Je ervaart emotionele, mentale en soms fysieke onrust. Je gedrag, gedachten en neigingen kunnen neurotisch of angstig van aard zijn. Dit is mogelijk een teken van je ontwikkelpotentieel: jouw interne conflicten laten je de mogelijkheid tot verschillende innerlijke ervaringen en potentiële verandering zien. Desintegraties komen vaak voor tijdens grote veranderingen in het leven zoals een scheiding, problemen op werk of verlies van een dierbare. Maar ook tijdens levensfases die gepaard gaan met biologische veranderingen zoals puberteit, overgang of midlifecrisis.
Op laag 2 heeft de tweede factor (je omgeving) nog steeds – zo niet nog meer – invloed dan op laag 1. Je bent zeer vatbaar voor opvattingen en de invloed van anderen. Aan de andere kant ervaar je frictie met anderen en hoe zij in het leven staan en maak je je zorgen over wat zij van je vinden. Je kunt jezelf ook volledig verliezen in iemand anders en die persoon volledig idealiseren. Denk hierbij aan hevige verliefdheid of het adoreren van een beroemd artiest of politiek leider (dit is niet zelden een politiek leider die functioneert op laag 1). In de praktijk kan dit eruitzien alsof je geen richtingsgevoel hebt: vandaag doe je dit, morgen doe je dat; vandaag voel je dit, morgen voel je dat. Dit maakt je bijzonder vatbaar voor sociale meningen. Als je met anderen botst, maak je je zorgen over wat ze van je denken. Omdat je je persoonlijke waarden nog niet kent, pas je je waarschijnlijk snel aan de heersende sociale normen aan. Dat wil zeggen, de waarden die je hebt overgenomen van bijvoorbeeld je ouders, het geloof, de overheid of een andere autoriteit.[1] In eenlagige ontwikkeling ben je hierin echter niet consistent. Je zit immers in een desintegratieproces, dus soms verzet je je tegen die sociale normen en de verwachtingen van anderen. Dit leidt tot rusteloosheid en meer innerlijk conflict en mogelijk ook tot twijfel, stemmingswisselingen en depressie. Op laag 2 loopt je ook het grootste risico om verslaafd te raken of om je volledig terug te trekken uit de maatschappij.
Deze persoonlijke crisis kun je ervaren als een aandoening, waarvoor je behandeld moet worden. Op laag 2 is het dus goed mogelijk dat je professionele hulp zoekt, zoals therapie. De therapeut kan dan een diagnose of label geven dat aangeeft dat er iets ‘mis’ met je is: ADHD, autisme, burn-out, depressie, bipolaire stoornis, borderline, enzovoorts. Maar in plaats van een ziekte die moet worden behandeld, kan deze fase juist een kans zijn om over jezelf na te denken en je persoonlijkheid te ontwikkelen. Volgens Dabrowski is niet elke psychische stoornis altijd een psychische aandoening. Hij noemt ze psychoneurosen: een uiting van het interne systeem dat persoonlijkheidsontwikkeling aanstuurt. In plaats van een aandoening kan dit een voorheen onbekend deel van jezelf zijn dat naar de oppervlakte komt en erkend wil worden. Maar dikwijls ben je er nog niet klaar voor om dit deel van jezelf te erkennen.
Desintegratie op laag 2 kan een heel kwetsbaar proces zijn. Het is daarom goed mogelijk dat je niet meteen reageert op deze roep om ontwikkeling en je afkeert van de innerlijke onrust. Je probeert je opnieuw aan te passen aan de maatschappij, vaak aangemoedigd door je omgeving. Met behulp van eventuele voorgeschreven medicijnen onderdruk je de psychoneurosen en hiermee ook je ontwikkeldrang. Je gaat dan weer terug naar de laag 1, waar je een vertrouwd gevoel ervaart van veiligheid, zelfbehoud en groepsacceptatie. Na re-integratie op laag 1 is het echter mogelijk dat het hele desintegratieproces weer opnieuw begint en zich meerdere keren herhaalt. Dit gaat gepaard met externe conflicten met de buitenwereld die weer innerlijke conflicten oproepen. Als er voldoende intense dynamismen (groeikrachten) aanwezig zijn, kun je gaandeweg existentiële wanhoop ervaren. Je vindt dan geen antwoorden meer bij sociaal geaccepteerde ideeën en perspectieven, en kunt bijna niet anders meer dan diep in jezelf op zoek gaan naar nieuwe perspectieven. Dit is het begin van meerlagige desintegratie.
Noten:
[1] K. Dabrowski Multilevelness of Emotional and Instinctive Functions 1996, Towarzystwo Naukowe, Lublin 1996