Intense gevoelens, nervositeit of depressie hebben soms een potentiële dynamische kracht. Maar de wereld waarin we leven is niet zodanig ingericht dat we er ook op deze manier naar kijken. Waarschijnlijker is dat jij en/of je omgeving deze gevoelens beschouwen als problemen of stoornissen die verholpen moeten worden. En dat is logisch: wanneer je middenin de storm van deze onwelkome gevoelens zit, kun je dat ervaren als een crisis die moet worden opgelost. Dąbrowski had hierop een heel ander perspectief. Hij was ervan overtuigd dat niet elke psychologische stoornis een ziekte is en zag juist ontwikkelpotentieel in pijnlijke ervaringen zoals ontevredenheid met jezelf, schuld en schaamte. Hij noemde deze ervaringen ‘dynamismen’. Een dynamisme is een innerlijke kracht die het proces van positieve desintegratie aanwakkert of versnelt.
Dynamismen zijn autonome, intrapsychische groeikrachten die emotionele ontwikkeling mogelijk maken. Volgens Michael M. Piechowski komen dynamismen voort uit overexcitabilites: het zijn veelsoortige varianten en meer ontwikkelde vormen van overexcitability.[1] In de theorie van positieve desintegratie zijn dynamismen signalen van persoonlijke groei, en daarom iets positiefs. Sommige dynamismen – vooral die in de vroege stadia van meerlagige ontwikkeling – hebben desintegrerende, oplossende kwaliteiten. Andere dynamismen ontwikkelen juist, en zien we opkomen in de latere stadia van meerlagige ontwikkeling. Dynamismen zijn tijdens periodes van persoonlijke groei voortdurend in beweging. Sommigen zullen als onderdeel van dat proces oplossen en verdwijnen, terwijl anderen opkomen en zichzelf in stand houden.
Dynamismen volgen elkaar niet netjes sequentieel op. Ze bestaan naast elkaar en lopen door elkaar heen. Op een bepaald niveau in je ontwikkeling treden sommige dynamismen, die horen bij de groeidynamiek die gaande is, meer naar de voorgrond. De dynamismen die op een eerdere ontwikkellaag actief waren, worden dan minder actief in het proces en zullen uiteindelijk verdwijnen. Nadat de desintegrerende dynamismen actief zijn geweest, zorgen ontwikkelende dynamismen voor de opbouw van je eigen hiërarchie van waarden.
Ontwikkellaag 1, primaire integratie, is de enige laag waarop geen dynamismen actief zijn. Verder spelen op elke andere laag steeds andere dynamismen de hoofdrol. Op laag 2, eenlagige desintegratie, ontstaan de eerste desintegrerende dynamismen. Die zorgen ervoor dat de bestaande psychische structuur uit elkaar begint te vallen. Op deze momenten kun je daadwerkelijk ervaren dat je desintegreert. Op laag 3 ervaar je een grote hoeveelheid desintegrerende dynamismen en mogelijk ook al enkele ontwikkelende. Op laag 4 en 5 zijn uitsluitend nog ontwikkelende dynamismen actief. zijn op meerdere lagen actief. Deze dynamismen uiten zich op iedere laag anders.
Desintegrerende dynamismen
Ontwikkelende dynamismen
Dynamismen die op meerdere lagen actief zijn
[1] Michael M. Piechowski A Theoretical and Empirical Approach to the Study of Development Genetic Psychology Monographs, vol. 92, 1975