In georganiseerde meerlagige desintegratie neemt het innerlijke conflict geleidelijk af. In tegenstelling tot de spontane desintegratie op laag 3, neem je nu bewust het initiatief voor groei, het ‘overkomt’ je niet meer. Je krijgt meer gevoel voor de richting van je ontwikkeling en het leven in het algemeen. Dankzij de voortdurende inzichten op laag 3, ben je nu in staat om je al verworven zelfbewustzijn en vermogen tot zelfreflectie verder te verdiepen. De derde factor is op deze laag volledig actief en je bent je bewust van je eigen waardenhiërarchie. Ook ben je bewust van de meerlagigheid van emotioneel en instinctief gedrag en neem je dit mee in het zelfonderzoek naar innerlijke conflicten. Deze conflicten zijn nu minder intens en ontwrichtend, want je bent in staat om hier zelfbewust en effectief mee om te gaan. Op een gegeven moment ga je alles wat je in het leven tegenkomt waarderen als een leerervaring, zelfs als het moeilijk is en nieuwe innerlijke conflicten met zich meebrengt.
Op laag 4 word je je eigen raadgever en vertrouw je steeds meer op je intuïtie. De meningen van anderen zijn niet langer leidend. De interne conflicten waar je nu nog mee te maken krijgt, benader je op een manier die Dąbrowski ‘autopsychotherapie’ noemt. De opbouwende dynamismen hebben hier de overhand. Je ontwikkelt bijvoorbeeld een proces van kritische zelfevaluatie waarbij je in staat bent om naar jezelf te kijken vanuit het perspectief van een waarnemer. Dit is het dynamisme ‘subject-object in jezelf’. Hierdoor raak je tijdens meditatie steeds meer vertrouwd met je ‘innerlijke waarnemer.’ Bovendien neem je anderen steeds meer waar vanuit hun eigen subjectieve ervaring: je kunt je steeds beter inleven in hun situatie.[1] Dit proces helpt je om een beter begrip van jezelf en anderen te ontwikkelen, zodat je exclusieve banden van liefde en vriendschap dieper en duurzamer worden.
Je slaagt er steeds beter in om volgens je eigen waarden te leven en je persoonlijkheidsideaal (Dąbrowski’s term) vorm te geven. Je weet wat echt belangrijk voor je is en welke omgeving daarbij passend, voedend en stimulerend is. Je overprikkelbaarheden zijn geïntegreerd in wie je bent en je zet ze in als talent. Nu slaag je er ook beter in om je waarden daadwerkelijk om te zetten in daden. Je neemt verantwoordelijkheid voor je daden, maar ook voor het welzijn van andere mensen. Het is mogelijk dat je meer maatschappelijke verantwoordelijkheid gaat nemen: je stelt je talenten ter beschikking van sociale, politieke of creatieve doeleinden en draagt zo bij aan het welzijn van anderen en een betere wereld. Je kunt zelfs besluiten om je aan te passen aan maatschappelijke normen, als het je eigen, bewuste keuze is om ze te volgen. Wat nu verdwenen is, is het verlangen om je aan te passen en om erbij te horen of uit angst voor afwijzing. Je eigen waarden zijn nu leidend.
Als je bekend bent met het concept van zelfactualisatie van Abraham Maslow, zul je dit herkennen in laag 4 van positieve desintegratie. In zijn Theorie van Menselijke Motivatie schrijft Maslow:
What a man can be, he must be. He must be true to his own nature. This need we may call self-actualization….It refers to man’s desire for self-fulfillment, namely to the tendency for him to become actualized in what he is potentially. This tendency might be phrased as the desire to become more and more what one idiosyncratically is, to become everything that one is capable of becoming.[2]
In hun onderzoek naar persoonlijke groei die leidt tot zelfactualisatie, ontdekten Thomas Brennan en Michael M. Piechowski dat mensen die voldoen aan de criteria voor Dabrowski’s laag 4 – of hierbij in de buurt komen – ook voldoen aan de criteria van zelfactualiserende groei:
They have a similar outlook and concern for humanity and its future. They have intensity, energy, and the persistence to work toward high ideals and a capacity to inspire others toward similar ideals.[3]
Noten:
[1] K. Dabrowski Multilevelness of Emotional and Instinctive Functions 1996, Towarzystwo Naukowe, Lublin 1996
[2] S. B. Kaufman Transcend: the new science of self-actualization 2020, TarcherPerigree, New York
[3] T. P. Brennan and M. M. Piechowski A Developmental Framework for Self-actualization: Evidence from Case Studies, 1991