In de tien jaar dat ik nu stemcoach ben is mij duidelijk geworden dat de ontwikkeling van je stem hand in hand gaat met de ontwikkeling van je persoonlijkheid. Vaak is een stemprobleem slechts het topje van de ijsberg waarin zich iets kwetsbaars openbaart, wat leidt tot spanning en conflict. In deze serie casussen beschrijf ik interne en externe conflicten van mijn cliënten die ze leerden herkennen als dynamismen. Hierdoor was hun stem niet langer het probleem, maar werd deze een raadgever in het ontwikkelproces. Hun stem gaf richting aan waar het proces zich zou ontvouwen: delen van jezelf accepteren, leren omgaan met emoties, het uitdragen van je eigen waarden en het bewandelen van je eigen pad in deze wereld. Deze casussen zijn ook beschreven in mijn boek VOICE uit 2022.
Nina kwam bij mij voor stemcoaching omdat ze het moeilijk vond om in groepen het woord te nemen, ze had het gevoel dat anderen niet naar haar wilden luisterden. Het was vrij snel duidelijk dat Nina wel graag gehoord wilde worden; ze beschreef een intense innerlijke wereld. Haar emotionele overexcitability openbaarde zich toen ik haar aanmoedigde om eens met luidere stem te spreken. De luidheid van haar eigen stem verraste haar zozeer, dat ze overweldigd raakte en tranen in haar ogen kreeg. Dit gebeurde meerdere keren tijdens de sessies.
Nina was altijd verlegen geweest en kritisch over haar eigen prestaties. Dit zorgde ervoor dat ze zich nog sterker ging richten op de inhoud van haar boodschap. Het probleem was dat dit juist ten koste ging van de manier waarop ze die boodschap overbracht, en dat was precies haar kwetsbare punt. Telkens wanneer ze in een situatie terechtkwam waarin ze een bijdrage aan een discussie wilde leveren, werd ze bang voor het oordeel van anderen. Ze kreeg dan een black-out en kon niets meer zeggen. Hoewel ‘vecht- of vluchtreacties’ niet ongebruikelijk zijn tijdens ongemakkelijke sociale situaties, ging Nina’s autonome zenuwstelsel nog een stapje verder en deed haar ‘bevriezen’. In zo’n toestand kan het zelfs moeilijk zijn om te herkennen wat er met je gebeurt, laat staan om het onder woorden te brengen. Toen ze later tijdens een introspectieoefening terugdacht aan een van deze ervaringen, maakte dit gevoelens van kwetsbaarheid, verdriet, onzekerheid en angst bij haar los.
Hoewel ze niet expliciet over gevoelens van schaamte sprak, is Nina’s ervaring een voorbeeld van het dynamisme ‘Gevoelens van schaamte en schuld’. Schaamte is een krachtig gevoel van verlegenheid en ontevredenheid over jezelf. Best veel mensen voelen zich beschaamd over de kwaliteit van hun zang- of spreekstem, met podiumangst als gevolg. Als ze in het centrum van de aandacht (moeten) staan, worden ze nerveus en willen ze het zo snel mogelijk weer achter de rug hebben.
Nina streefde naar perfectie, waardoor ze uiterst kritisch werd over haar eigen prestaties. Ze maakte zich grote zorgen over wat anderen over haar zouden zeggen en denken. Ze was niet alleen bang om anderen teleur te stellen, maar wilde ook zichzelf niet teleurstellen. Telkens wanneer haar zenuwstelsel haar verlamde, veroordeelde ze zichzelf achteraf omdat ze overdreven had gereageerd op de situatie. Dit is een gevoel van schuld omdat ze iemand, in dit geval zichzelf, in de steek had gelaten.
Wanneer je dit soort schuldgevoelens ervaart als dynamisme, ben je je bewust van je eigen onvolkomenheden. Je beseft dat vooruitgang op het gebied van bijvoorbeeld spreken in het openbaar langzamer verloopt dan je zou willen. Het is een op jezelf gerichte vorm van perfectionisme: je bent intrinsiek gemotiveerd om aan hoge, persoonlijke normen te voldoen, maar ook uiterst zelfkritisch wanneer je daar niet in slaagt. Je kunt je eigen gedrag observeren, erover nadenken en het evalueren. Je hebt de neiging om gedachten te hebben als: ‘Ik had dit moeten doen of zeggen in plaats van dat’, of ‘kon ik maar teruggaan naar die situatie en me anders gedragen.’ Het is een gevoel van schaamte, niet alleen tegenover anderen, maar ook ten opzichte van jezelf en je persoonlijkheidsideaal.
Wat moet je ermee, zulke gevoelens van schaamte en schuld? Behandel ze als raadgevers in je proces, ze wijzen in de richting van je ontwikkelpotentieel. Op het moment dat je dit soort gevoelens erkent en stop om ertegen te vechten, verschuift er misschien wel iets.
Nadat we klaar waren met onze sessies, stuurde Nina me enkele maanden later een berichtje:
‘Ik merk nu dat er een patroon zit: als ik eerst dat ongemakkelijke gevoel wil overwinnen als ik in de spotlights sta, krijg ik vaak geen woord uit mijn mond. Maar nu lukt het me om op zulke momenten toch te blijven praten en van daaruit kan ik mezelf herpakken en gaat het steeds beter. Ik denk dat het accepteren van dat ongemakkelijke gevoel hierbij een belangrijke rol heeft gespeeld. Ik merk dat ik steeds meer controle heb over mijn stem en voel me niet langer ongemakkelijk als ik denk dat anderen me niet kunnen verstaan. Ik weet wat ik kan doen om mezelf te laten horen, en ben in staat om dat in de praktijk te brengen.’