Verwarrende periode met nieuwe perspectieven

Laag 3 is een onstuimige ontwikkellaag, aangewakkerd door innerlijke conflicten: frictie tussen tegenstrijdige doelen, gedachten, waarden, impulsen of emoties binnenin jezelf. Wat eerder zeker en waar was, staat nu op losse schroeven. Omdat deze verandering en groei in je leven onverwachts komt en niet opzettelijk door jezelf wordt gestuurd noemde Dabrowski dit ‘spontane desintegratie’. Dąbrowski noemde dit ‘spontane desintegratie’ omdat de verandering en groei in je leven onverwachts komt en niet opzettelijk door jezelf wordt gestuurd. Het proces wordt geactiveerd door bepaalde ervaringen en autonome, innerlijke krachten die hij dynamismen noemt.[1] Het is een heel grote en belangrijke sprong in je ontwikkelingsproces. Door zelfreflectie, emotionele ervaringen en intense morele conflicten krijg je meer inzicht in je eigen essentie en je persoonlijke waarden. Het deel van jezelf dat sinds laag 2 onder de oppervlakte borrelt en gezien wil worden, kun je nu niet meer negeren. Je móet er iets mee doen. Dit is waar je voor het eerst meerlagigheid ervaart: je identificeert hogere en lagere drijfveren in jezelf. Je krijgt een gevoel van wat ‘meer jezelf’ en ‘minder jezelf’ is. Door de meerlagige ervaring wordt je gedrag steeds meer geleid door een opkomende autonome, hiërarchie van waarden en doelen.[2] Het kan voelen alsof je op een point of no return bent aanbeland: je kunt niet meer terug naar hoe het was.

Deze eigen, autonome hiërarchie van waarden ontstaat uit emotionele ervaringen en je groeiende vermogen tot zelfreflectie en zelfkritiek. Waar je de conflicten op laag 2 nog als horizontaal beleefde, ervaar je op laag 3 voor het eerst ‘verticale conflicten’: op verschillende niveaus bestaan verschillende mogelijkheden, keuzes en gedragingen. Zo krijg je een meerlagige perceptie van realiteit. Als je die meerlagigheid eenmaal ‘gezien’ hebt, kun je die niet meer ‘ont-zien’. Maar ondanks wat er innerlijk allemaal met je gebeurt, is de realiteit dat het nog steeds moeilijk is om volgens je eigen waarden te leven. In dit opzicht kun je veel desintegrerende dynamismen ervaren: gevoelens van schuld en schaamte, onrust en ontevredenheid over jezelf, of verbazing over jezelf. Je ontwikkeling wordt in toenemende mate gedreven door de derde factor: een transformerende, innerlijke kracht. Je gedrag is steeds meer ‘positief onaangepast’: je verwerpt de sociale normen en verwachtingen uit je omgeving die onverenigbaar zijn met je groeiende bewustzijn en loyaliteit aan je eigen, hogere waarden.

Op laag 3 kan het zijn dat je nieuwe talenten van jezelf ontdekt, en dat je je creativiteit verder ontwikkelt. Je kunt zelfs verbaasd zijn over alle talenten die je eigenlijk blijkt te hebben! Je begint ook steeds meer zelfbewustzijn te ontwikkelen. Daarbij krijg je krijgt een duidelijk beeld van de kloof tussen je leven zoals het nu is, en hoe je leven zou kúnnen zijn. Het feit dat je nog niet weet hoe je daar kunt komen, stelt je echter teleur en je voelt je minderwaardig aan jezelf. Over het algemeen kan dit een verwarrende tijd zijn: neuroses, innerlijke conflicten en intense gevoelens rijzen de pan uit en veranderen je leven in een achtbaan. Door deze intensiteit kun je op een positieve manier verder desintegreren. Want als je spontane meerlagige desintegratie doormaakt, besef je door reflectie en zelfevaluatie dat deze conflicten waardevolle levenslessen en inzichten bieden. Maar het is ook mogelijk dat je in een existentiële crisis belandt, waarbij wanhoop ervoor zorgt dat je niet meer positief kunt desintegreren. Dan desintegreer je negatief naar een lager niveau. Een voorbeeld hiervan kun je vinden in het Portret van Marvin Gaye.